کارنامه یونیسف در قبال کودکان کشته شده در ایران ۲۰۲۶
سکوت معنادار یا دیپلماسی بیثمر؟ بررسی کارنامه یونیسف در فاجعه کودکان کشته شده در ایران (۲۰۲۶)
در حالی که جهان در آغاز سال ۲۰۲۶ با بحرانهای متعددی دست و پنجه نرم میکند، وضعیت حقوق بشر در ایران و بهویژه سرنوشت نسل جوان، بار دیگر در کانون توجه محافل بینالمللی قرار گرفته است. طی یک ماه گذشته، گزارشهای تکاندهندهای از جان باختن نوجوانان و خردسالان در جریان ناآرامیها و برخوردهای خشونتآمیز منتشر شده است. این مقاله به بررسی دقیق موضعگیریهای سازمان ملل متحد، ارگانهای تابعه آن و به طور خاص یونیسف در قبال آمار هولناک کودکان کشته شده در ایران میپردازد.
۱. آمار و ارقام: فاجعهای در ابعاد ملی
بر اساس گزارشهای رسمی و غیررسمی منتشر شده در ژانویه و فوریه ۲۰۲۶، ابعاد تلفات انسانی در ایران به شدت نگرانکننده است. گزارشهای میدانی نهادهای حقوق بشری مانند “هرانا” و “سازمان حقوق بشر ایران” نشان میدهند که طی قیام اخیر که از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ (دی ۱۴۰۴) آغاز شد، آمار تلفات به هزاران نفر رسیده است.
- آمار یونسیف: در بیانیه رسمی مورخ ۶ فوریه ۲۰۲۶، یونیسف اعلام کرد که دستکم ۱۴۴ کودک در جریان حوادث اخیر ایران کشته شدهاند.
- آمار نهادهای مستقل: برخی نهادهای مدافع حقوق بشر این رقم را تا ۱۵۰ نفر و بالاتر برآورد کردهاند.
- موضع دولت: در مقابل، دولت ایران با انتشار فهرستی در سامانه «همدردیم»، تعداد کل جانباختگان را حدود ۳۱۱۷ نفر اعلام کرده، اما در مورد تفکیک سنی دقیق و نحوه کشته شدن کودکان، ابهامات جدی باقی مانده است.
استفاده از سلاحهای جنگی در مناطق پرجمعیت و برخوردهای مستقیم در مدارس و محیطهای آموزشی، عامل اصلی بالا رفتن آمار کودکان کشته شده در ایران عنوان شده است.
۲. واکاوی موضعگیری یونیسف: فراتر از ابراز نگرانی؟
یونیسف (صندوق کودکان سازمان ملل متحد) به عنوان نهاد تخصصی صیانت از حقوق کودکان، در یک ماه گذشته چندین بار به وضعیت ایران واکنش نشان داده است.
- بیانیه ۱۱ ژانویه ۲۰۲۶: ادوارد بیگبدر، مدیر منطقهای یونیسف در خاورمیانه و شمال آفریقا، با ابراز نگرانی عمیق از گزارشهای مداوم درباره کودکان کشته شده در ایران، خواستار توقف فوری خشونت علیه کودکان و نوجوانان شد. وی تأکید کرد که بر اساس کنوانسیون حقوق کودک، حق حیات هر کودک باید محترم شمرده شود.
- بیانیه ۶ فوریه ۲۰۲۶: در این بیانیه که لحن تندتری داشت، یونیسف صراحتاً از مقامات ایران خواست تا به دستگیری و بازداشت کودکان پایان دهند و امنیت محیطهای آموزشی را تضمین کنند.
با این حال، منتقدان بر این باورند که این واکنشها صرفاً «دیپلماسی کاغذی» است. در حالی که کودکان کشته شده در ایران هر روز بر تعدادشان افزوده میشود، یونیسف هیچ سازوکار اجرایی برای فشار بر دولت جهت توقف این روند به کار نگرفته است.
۳. سازمان ملل و شورای حقوق بشر: تمدید ماموریتهای نظارتی
در ژانویه ۲۰۲۶، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در یک نشست ویژه، قطعنامهای را علیه جمهوری اسلامی ایران به تصویب رساند.
- قطعنامه ۲۳ ژانویه: با ۲۵ رای موافق، ماموریت هیئت حقیقتیاب بینالمللی (Fact-Finding Mission) برای دو سال دیگر تمدید شد. این هیئت وظیفه دارد مدارک مربوط به جنایات علیه بشریت، از جمله قتل عام کودکان را جمعآوری کند.
- گزارش جاوید رحمان و جانشینان: گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در گزارش خود به “بحران مصونیت از مجازات” اشاره کرده و یادآور شده که عدم پاسخگویی مقامات در قبال کودکان کشته شده در ایران، راه را برای تکرار این فجایع هموار کرده است.
۴. تحلیل ساختاری: چرا سازمان ملل ناتوان است؟
ناتوانی سازمان ملل در جلوگیری از کشتار بیدفاعترین قشر جامعه ایران، ریشه در ساختارهای سیاسی این سازمان دارد.
- حق وتو و لابیهای سیاسی: کشورهای متحد ایران در شورای امنیت مانع از صدور قطعنامههای تنبیهی تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل میشوند.
- بوروکراسی پیچیده: فرآیند ثبت و تایید گزارشهای حقوق بشری ماهها به طول میانجامد، در حالی که خون کودکان کشته شده در ایران در خیابانها ریخته میشود.
- محدودیتهای میدانی: عدم اجازه ورود به بازرسان بینالمللی باعث شده تا نهادهایی مثل یونیسف تنها به آمارهای دریافتی از راه دور بسنده کنند.
۵. حقوق بینالملل و نقض کنوانسیون ۱۹۸۹
ایران از امضاکنندگان کنوانسیون حقوق کودک است. طبق مواد ۶، ۳۷ و ۳۸ این معاهده، دولتها موظف به تضمین حق حیات و جلوگیری از شکنجه یا رفتارهای غیرانسانی با افراد زیر ۱۸ سال هستند. آمار بالای کودکان کشته شده در ایران در ماه اخیر، نشاندهنده نقض سیستماتیک این تعهدات بینالمللی است. از منظر حقوقی، هدف قرار دادن عامدانه کودکان در جریان اعتراضات میتواند به عنوان مصداق «جنایت علیه بشریت» در دادگاههای بینالمللی مطرح شود.
نتیجهگیری: لزوم عبور از بیانیه به اقدام
یک ماه گذشته برای کودکان ایرانی، ماه خون و آتش بوده است. اگرچه یونیسف و سازمان ملل با انتشار بیانیههایی سعی در ایفای نقش خود داشتهاند، اما واقعیت میدانی نشان میدهد که این اقدامات مانع از افزایش تعداد کودکان کشته شده در ایران نشده است.
جامعه جهانی باید از مرحله «ابراز نگرانی» به مرحله «اقدام موثر» عبور کند. این اقدامات میتواند شامل تحریمهای هدفمند علیه آمران و عاملان کشتار کودکان، ارجاع پرونده ایران به دادگاه کیفری بینالمللی و تعلیق عضویت ایران در نهادهای مرتبط با حقوق زنان و کودکان باشد.
منابع و مراجع معتبر (لینکهای خبری ۲۰۲۶):
۱. گزارش رسمی یونیسف درباره وضعیت کودکان در خاورمیانه و ایران – فوریه ۲۰۲۶
۲. قطعنامه شورای حقوق بشر سازمان ملل درباره تمدید ماموریت هیئت حقیقتیاب – ژانویه ۲۰۲۶
۳. گزارش ماهانه حقوق بشر ایران (HRM) – آمار اعدامها و کشتهشدگان ژانویه ۲۰۲۶
۴. بررسی راستیآزمایی لیست جانباختگان توسط فکتنامه – فوریه ۲۰۲۶
۵. بیانیه شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان درباره ۱۵۰ کودک کشته شده
