عملیات «عزم مطلق»؛ پایان مادورو و آغاز عصر جدید امپریالیسم نفتی ترامپ

ساعات اولیه صبح روز شنبه، ۳ ژانویه ۲۰۲۶، جهان با خبری بیدار شد که معادلات قدرت در نیمکره غربی را برای همیشه تغییر داد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در اقدامی غافلگیرکننده و بدون مجوز کنگره، دستور حمله گسترده هوایی و عملیات ویژه در کاراکاس را صادر کرد. نتیجه این عملیات که با نام رمز «عزم مطلق» (Absolute Resolve) انجام شد، دستگیری نیکلاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس و انتقال آن‌ها به ناو «USS Iwo Jima» بود. ترامپ اعلام کرده است که ایالات متحده تا زمان «انتقال امن قدرت»، اداره کشور را بر عهده خواهد گرفت و شرکت‌های نفتی آمریکایی چراغ سبز برای ورود فوری به میادین نفتی ونزوئلا را دریافت کرده‌اند. این مقاله به بررسی علل، وقایع میدانی، و پیامدهای ویرانگر اقتصادی و سیاسی این حمله بر نظم جهانی، به‌ویژه بر مثلث ایران، چین و روسیه می‌پردازد.

بخش اول: تشریح وقایع ۴۸ ساعت گذشته؛ کودتا یا آزادسازی؟

۱.۱. جزئیات عملیات نظامی: طبق گزارش‌های دریافتی از خبرگزاری‌های رویترز و آسوشیتدپرس در ۴۸ ساعت گذشته، عملیات در ساعت ۴:۰۰ صبح به وقت محلی با حملات سایبری گسترده که شبکه برق و پدافند هوایی کاراکاس را فلج کرد، آغاز شد. بلافاصله پس از آن، نیروهای ویژه «دلتا فورس» و «نوی سیلز» (Navy SEALs) با پشتیبانی هوایی جنگنده‌های برخاسته از پایگاه‌های دریایی در کارائیب، به کاخ ریاست‌جمهوری «میرافلورس» و پادگان‌های گارد ملی یورش بردند.

• • هدف: دستگیری سران رژیم و خنثی‌سازی فرماندهی ارتش.
  • نتیجه: نیکلاس مادورو بدون مقاومت جدی دستگیر شد. تصاویر منتشر شده در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» ترامپ، مادورو را با دستبند در حال انتقال به یک هلیکوپتر بلک‌هاوک نشان می‌دهد.
  • وضعیت فعلی کاراکاس: ارتش آمریکا نقاط کلیدی شهر را در دست گرفته و منع آمد و شد برقرار شده است.

۱.۲. واکنش واشنگتن: «ما کشور را اداره خواهیم کرد»: شوکه‌کننده‌ترین بخش ماجرا، سخنرانی ظهر امروز ترامپ از مار-آ-لاگو بود. او صراحتاً اعلام کرد: «ما منتظر انتخابات نمی‌مانیم. آمریکا ونزوئلا را اداره خواهد کرد تا زمانی که ثبات بازگردد.» این جمله عملاً به معنای اشغال نظامی و تعلیق حاکمیت ملی ونزوئلا است. ترامپ همچنین با نادیده گرفتن کنگره و قانون اختیارات جنگ (War Powers Act)، این حمله را در چارچوب «مبارزه با تروریسم مواد مخدر» توجیه کرد که به ادعای او نیازی به مجوز کنگره ندارد.

بخش دوم: کالبدشکافی اهداف؛ چرا ترامپ اکنون حمله کرد؟

تحلیلگران بر این باورند که این حمله نتیجه همگرایی سه عامل حیاتی در دکترین سیاست خارجی دوره دوم ترامپ است:

۲.۱. دکترین انرژی: «نفت را بردار» (Take the Oil): ترامپ همواره از اینکه آمریکا در جنگ‌های خاورمیانه هزینه کرد اما «نفت را برنداشت» انتقاد می‌کرد. ونزوئلا دارای بزرگترین ذخایر اثبات شده نفت در جهان است. با توجه به نوسانات بازار انرژی و تلاش ترامپ برای کاهش قیمت بنزین در داخل آمریکا (به عنوان برگ برنده سیاسی)، تسلط مستقیم بر PDVSA (شرکت نفت دولتی ونزوئلا) و واگذاری آن به غول‌های نفتی آمریکایی مانند شورون و اکسون موبیل، هدف اصلی اقتصادی این جنگ است.

۲.۲. احیای دکترین مونرو و حذف چین/روسیه: در سال‌های اخیر، ونزوئلا به حیاط خلوت چین و روسیه تبدیل شده بود. پایگاه‌های شنود الکترونیک روسیه و وام‌های سنگین چین، نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین را به چالش می‌کشید. این حمله پیامی واضح به پکن و مسکو است: «نیمکره غربی منطقه ممنوعه شماست.»

۲.۳. بحران مهاجرت و سیاست داخلی: با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶، ترامپ نیاز به یک پیروزی قاطع داشت. او استدلال می‌کند که با تغییر رژیم در ونزوئلا، ریشه مهاجرت غیرقانونی به مرزهای جنوبی آمریکا خشک خواهد شد.

بخش سوم: پیامدهای اقتصادی؛ شوک به بازارها

۳.۱. بازار نفت: سقوط آزاد یا صعود موقت؟

• • کوتاه مدت (هفته جاری): انتظار می‌رود قیمت نفت به دلیل نااطمینانی و احتمال خرابکاری در تاسیسات نفتی توسط وفاداران مادورو، جهشی ۱۰ تا ۱۵ درصدی داشته باشد.
  • میان مدت و بلند مدت: با ورود شرکت‌های آمریکایی و نوسازی زیرساخت‌های فرسوده ونزوئلا، عرضه نفت به بازارهای جهانی به شدت افزایش می‌یابد. تحلیلگران گلدمن ساکس پیش‌بینی می‌کنند که در صورت موفقیت آمریکا در تثبیت تولید، قیمت نفت برنت می‌تواند به زیر ۵۰ دلار سقوط کند. این خبر خوبی برای مصرف‌کنندگان غربی و خبر بدی برای تولیدکنندگان اوپک است.

۳.۲. وال‌استریت جشن می‌گیرد

شاخص‌های بورس آمریکا (S&P 500 و Dow Jones) در واکنش به این خبر رکوردشکنی کردند. سهام شرکت‌های دفاعی (مانند لاکهید مارتین) و شرکت‌های نفتی پیمانکار در بازسازی ونزوئلا، بیشترین رشد را داشته‌اند.

بخش چهارم: زلزله ژئوپلیتیک؛ تأثیر بر ایران، چین و روسیه

این بخش مهم‌ترین قسمت تحلیل برای درک نظم نوین جهانی است. حمله به ونزوئلا تنها تغییر یک رژیم نیست؛ بلکه تغییر در موازنه قوای جهانی است.

۴.۱. ایران: از دست دادن یک متحد استراتژیک و تنفس‌گاه اقتصادی

برای جمهوری اسلامی ایران، سقوط مادورو یک ضربه استراتژیک سنگین محسوب می‌شود:

• • پایان تهاتر طلا و بنزین: ونزوئلا در سال‌های تحریم، یکی از معدود مشتریان بنزین و میعانات گازی ایران بود که هزینه آن را با طلا پرداخت می‌کرد. با تسلط آمریکا بر بانک مرکزی ونزوئلا، این کانال حیاتی مسدود می‌شود.
  • انزوا در آمریکای لاتین: ونزوئلا پایگاه اصلی نفوذ ایران در آمریکای لاتین بود. از دست دادن کاراکاس به معنی تضعیف شبکه دیپلماتیک ایران در کوبا و نیکاراگوئه نیز خواهد بود.
  • سیگنال خطرناک: پیام این حمله برای تهران روشن است: ترامپ ابایی از اقدام نظامی مستقیم برای تغییر رژیم، حتی بدون اجماع جهانی یا مجوز داخلی، ندارد.

۴.۲. چین: سوختن میلیاردها دلار سرمایه

چین بزرگترین بازنده مالی این جنگ است. پکن بیش از ۶۰ میلیارد دلار وام به ونزوئلا داده بود که قرار بود با نفت بازپرداخت شود.

• • لغو قراردادها: دولت دست‌نشانده آمریکا احتمالاً تمامی قراردادهای «استعماری» با چین را لغو خواهد کرد.
  • شکست پروژه کمربند و جاده: این رویداد نشان می‌دهد که تضمین‌های امنیتی چین برای متحدانش در برابر قدرت نظامی سخت آمریکا، فاقد اعتبار اجرایی است.

۴.۳. روسیه: تحقیر در کارائیب

روسیه که اخیراً بمب‌افکن‌های استراتژیک خود را به کاراکاس اعزام کرده بود، اکنون با یک شکست اطلاعاتی و نظامی روبروست. عدم توانایی روسیه در پیش‌بینی یا جلوگیری از این حمله، پرستیژ پوتین را به عنوان یک ابرقدرت حامی متحدان زیر سوال می‌برد. واکنش روسیه احتمالاً نامتقارن خواهد بود (شاید تشدید تنش در اوکراین یا بالتیک)، اما در ونزوئلا بازی را باخته است.

بخش پنجم: چالش‌های حقوقی و آینده دموکراسی

۵.۱. بحران قانون اساسی در آمریکا

اقدام ترامپ بدون اطلاع «گروه هشت» (رهبران کنگره)، خشم دموکرات‌ها و حتی برخی جمهوری‌خواهان آزادی‌خواه (مانند رند پال) را برانگیخته است. انتظار می‌رود در روزهای آینده شاهد طرح دعاوی حقوقی سنگین علیه کاخ سفید باشیم. اما با توجه به تسلط محافظه‌کاران بر دیوان عالی، بعید است این چالش‌ها مانع عملیات شود.

۵.۲. مدل «اشغال و استخراج»

آنچه ترامپ در ونزوئلا پیاده می‌کند، مدلی جدید از استعمار پست‌مدرن است: «اشغال نظامی با هدف خصوصی‌سازی منابع.» او صراحتاً اعلام کرده شرکت‌های نفتی «سرمایه‌گذاری» خواهند کرد، که نام رمز غارت منابع تحت حفاظت تفنگداران دریایی است.

نتیجه‌گیری: جهان پس از ۳ ژانویه ۲۰۲۶

حمله آمریکا به ونزوئلا نقطه عطفی در تاریخ قرن بیست و یکم است. این رویداد پایان نظم بین‌المللی مبتنی بر قوانین سازمان ملل و آغاز عصر «رئالیسم تهاجمی» است.

• برای اقتصاد جهان: نویدبخش نفت ارزان‌تر اما بی‌ثباتی ژئوپلیتیک بیشتر است.
• برای ایران: زنگ خطری جدی مبنی بر اینکه استراتژی «فشار حداکثری» ترامپ می‌تواند به فاز نظامی تغییر یابد.
• برای ونزوئلا: مردم این کشور که سال‌ها از تورم و سرکوب رنج می‌بردند، اکنون با آینده‌ای نامعلوم تحت اشغال خارجی روبرو هستند؛ آینده‌ای که شاید رفاه نفتی بیاورد، اما استقلال ملی را می‌گیرد.

سخن آخر: تاریخ قضاوت خواهد کرد که آیا عملیات «عزم مطلق» نجات ونزوئلا بود یا آغاز سقوط امپراتوری آمریکا به دلیل گسترش بیش از حد نظامی (Imperial Overstretch).