وظایف دولت موقت و دوران گذار در مسیر تشکیل مجلس مؤسسان

مدیریت دوران گذار (Transition Period) حساس‌ترین مرحله در فرآیند تغییر سیاسی است. در این برهه، ساختار قدیمی فروپاشیده یا در حال فروپاشی است و ساختار جدید هنوز مستقر نشده است. وظیفه اصلی در این میان بر عهده «دولت موقت» است که نقش «پل» را میان گذشته و آینده ایفا می‌کند.

در ادامه، نقشه راه مدیریت این دوران و وظایف کلیدی دولت موقت برای رسیدن به مجلس مؤسسان ارائه می‌شود:

۱. تشکیل و مشروعیت دولت موقت

دولت موقت نباید برای دائمی شدن تلاش کند؛ ماموریت او محدود و تعریف شده است. مشروعیت این دولت معمولاً از سه منبع تامین می‌شود:

1. توافق نیروهای سیاسی: ائتلافی از احزاب، تشکل‌های مدنی و چهره‌های مورد اعتماد مردم.
2. پذیرش عمومی: تایید از سوی نیروهای میدانی و جامعه مدنی.
3. شناسایی بین‌المللی: برای حفظ ثبات اقتصادی و حقوقی در سطح جهانی.

۲. وظایف حیاتی دولت موقت

دولت موقت برخلاف دولت‌های عادی، نباید وارد سیاست‌گذاری‌های کلان و بلندمدت شود. تمرکز آن باید بر موارد زیر باشد:

الف) برقراری امنیت و نظم عمومی

• جلوگیری از خلاء قدرت و هرج‌ومرج.
• حفاظت از مرزها و زیرساخت‌های حیاتی (آب، برق، انرژی).
• تغییر ساختار نهادهای امنیتی به نفع امنیت شهروندان.

ب) اداره معیشت و اقتصاد اضطراری

• تامین کالاهای اساسی و دارو.
• کنترل تورم ناشی از شوک‌های سیاسی.
• جلوگیری از خروج سرمایه و فساد در دوران بلاتکلیفی.

ج) آماده‌سازی برای انتخابات مجلس مؤسسان (اصلی‌ترین وظیفه)

• تدوین قانون انتخاباتی موقت.
• برگزاری رفراندوم یا انتخابات آزاد تحت نظارت نهادهای مدنی و بین‌المللی.
• ایجاد فضای باز رسانه‌ای برای گفتگوی گروه‌های مختلف درباره آینده ایران.

۳. مراحل گام‌به‌گام تا استقرار قانون جدید

۴. چالش «عدالت انتقالی»

یکی از سخت‌ترین وظایف دولت موقت، مدیریت خشم عمومی و اجرای عدالت است.

• دادگاه‌های منصفانه: جلوگیری از انتقام‌جویی‌های شخصی و برقراری دادگاه‌های علنی برای رسیدگی به جرایم سنگین.
• کمیته‌های حقیقت‌یاب: برای مستندسازی نقض حقوق بشر در گذشته، جهت التیام دردهای اجتماعی و جلوگیری از تکرار تاریخ.

۵. ویژگی‌های ضروری برای موفقیت

• بی‌طرفی: اعضای ارشد دولت موقت بهتر است متعهد شوند که در اولین دوره انتخابات پارلمان یا ریاست‌جمهوری پس از گذار، کاندیدا نخواهند شد تا شائبه مهندسی قدرت ایجاد نشود.
• شفافیت: گزارش‌دهی روزانه به مردم برای حفظ اعتماد عمومی.

نتیجه‌گیری

دوران گذار مانند حرکت روی یک لبه باریک است. اگر دولت موقت در وظایف خود (به ویژه برگزاری انتخابات مجلس مؤسسان) سستی کند، خطر ظهور یک استبداد جدید یا وقوع جنگ داخلی افزایش می‌یابد. موفقیت این دوران در ایران، بیش از هر چیز به «انضباط سیاسی» گروه‌های معارض و «هوشیاری جامعه مدنی» بستگی دارد.