کالبدشکافی فساد ساختاری و وضعیت اقتصاد ایران از اختلاس ملل تا فقر ملی

کالبدشکافی فساد ساختاری؛ ریشه لرزان اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴

مقدمه: پارادوکس فقر و ثروت

در حالی که تیتر اول رسانه‌ها خبر از دلار ۱۴۵ هزار تومانی و ناتوانی مردم در تأمین پروتئین اولیه می‌دهد، تیترهای پنهان در لایه‌های نظارتی حکایت از ارقام نجومی اختلاس و فساد سیستماتیک دارد. اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ با یک پارادوکس بزرگ روبروست: کشوری با منابع عظیم انرژی و معدنی که به دلیل «نشت سیستمی ثروت»، توان اداره معیشت شهروندان خود را ندارد. این مقاله به بررسی پیوند میان فساد ساختاری و فروپاشی معیشت در سال جاری می‌پردازد.

۱. پرونده موسسه ملل؛ نماد فساد در اوج بحران

در دی‌ماه ۱۴۰۴، افشای جزئیات جدید از پرونده موسسه مالی ملل و وام‌های کلان به اشخاص خاص، شوک بزرگی به افکار عمومی وارد کرد. در حالی که نرخ بهره برای تولیدکنندگان خرد به ارقام غیرممکن رسیده، تسهیلات تکلیفی و رانتی با مبالغی بالغ بر ۳۶ هزار میلیارد تومان به شرکت‌های کاغذی زیرمجموعه پرداخت شده است.

• تأثیر بر بازار: این حجم از خلق پول بدون پشتوانه توسط بانک‌ها و موسسات، یکی از دلایل اصلی تورم افسارگسیخته در اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ است.
• واکنش عمومی: پیوند دادن این اختلاس‌ها با سفره‌های خالی، سوخت اصلی اعتصابات بازار و تجمعات دانشجویی را تأمین کرده است.

۲. ناترازی بودجه ۱۴۰۵؛ پیش‌بینی روزهای سخت‌تر

بررسی پیش‌نویس بودجه سال آینده نشان می‌دهد که دولت برای جبران کسری بودجه عظیم خود، مجدداً به جیب مردم روی آورده است.

ویژگی‌های کلیدی بودجه انقباضی:

1. افزایش مالیات‌ها: در حالی که رکود بر بازار حاکم است، درآمدهای مالیاتی بیش از ۶۰ درصد افزایش یافته است.
2. حذف یارانه انرژی: زمزمه‌های آزادسازی قیمت حامل‌های انرژی در اوج بحران معیشتی، ترس از تورم موج دوم را در اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ افزایش داده است.
3. کاهش بودجه عمرانی: تمرکز منابع بر هزینه‌های جاری و نهادهای خاص، زیرساخت‌های کشور را به سمت فرسودگی کامل برده است.

۳. نشت سرمایه؛ فرار از اقتصاد لرزان

فساد ساختاری باعث شده است که حتی سرمایه‌داران داخلی نیز تمایلی به ماندن در چرخه تولید نداشته باشند.

آمارها نشان می‌دهد که در ۹ ماهه اول سال ۱۴۰۴، رکورد فرار سرمایه از ایران شکسته شده است. سرمایه‌ها به جای ورود به بخش مسکن یا صنعت، به صورت ارز و ارز دیجیتال از کشور خارج می‌شوند. این «خروج خون از رگ‌های اقتصاد»، ریال را بیش از پیش تضعیف کرده است.

۴. مقایسه آماری: اختلاس در برابر معیشت (دی ۱۴۰۴)

در جدول زیر، ابعاد یک پرونده فساد اخیر با توان خرید جامعه مقایسه شده است تا عمق فاجعه در اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ مشخص شود:

جدول : نسبت فساد مالی به توان معیشتی

۵. نتیجه‌گیری کلان: فساد، مانع اصلی توسعه

تحلیل نهایی نشان می‌دهد که اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ بیش از آنکه از تحریم‌های خارجی رنج ببرد، از «تحریم داخلی» توسط شبکه‌های فساد آسیب دیده است.

اعتصابات چند روز گذشته و اعتراضات دانشجویی که در مقالات قبلی بررسی کردیم، در واقع واکنشی به این نابرابری مطلق است. جامعه به این درک رسیده است که منابع کافی برای اداره کشور وجود دارد، اما این منابع در مسیرهای غیرشفاف ناپدید می‌شوند.

بدون یک «جراحی ساختاری» که شامل شفافیت کامل مالی، استقلال قوه قضائیه در برخورد با دانه درشت‌ها و اصلاح نظام بانکی باشد، هیچ تغییر سیاسی یا اقتصادی به بهبود معیشت مردم منجر نخواهد شد.

جمع‌بندی نهایی

1. بحران معیشتی: کوچک شدن سفره‌ها.
2. اعتصابات: واکنش بازار به بی‌ثباتی.
3. دانشگاه: پیوند نخبگان با مطالبات معیشتی.
4. فساد: ریشه اصلی ناتوانی دولت در حل بحران.