خیزش مردم ایران و خیانت همسایگان: چرا از ایران مدرن میترسند؟
امروز، در حالی که خیابانهای تهران، اصفهان، مشهد و دهها شهر دیگر ایران در ژانویه ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴) زیر پای میلیونها ایرانی که برای آزادی فریاد میزنند میلرزد، سکوتی کرکننده و توطئهای نانوشته در پایتختهای کشورهای همسایه و حتی اروپا در جریان است. برخلاف تصور رایج که “جهان آزاد” یا “همسایگان مسلمان” خواهان ثبات و رفاه مردم ایران هستند، واقعیت تلخ ژئوپلیتیک چیز دیگری میگوید: هیچکس یک ایران مدرن، دموکراتیک و قدرتمند را نمیخواهد.
در این مقاله با استناد به تحولات سه هفته اخیر (دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶)، پرده از حقیقتی برمیداریم که چرا همسایگان ایران نهتنها از این خیزش حمایت نمیکنند، بلکه بقای یک ایران ضعیف، منزوی و استبدادی را تضمینکننده منافع ملی خود میدانند.
بخش اول: ترکیه؛ انگلِ ترانزیت و رویای احیای عثمانی با سوخت ایران
رجب طیب اردوغان و حزب عدالت و توسعه، شاید بیش از هر همسایه دیگری از بازگشت ایران به جامعه جهانی وحشت دارند.
۱. کابوس “جاده ابریشم” از مسیر ایران
جغرافیای ایران، کوتاهترین و ارزانترین مسیر اتصال شرق (چین و هند) به غرب (اروپا) است. در ۴ دهه گذشته، به دلیل تحریمها و انزوای ایران، ترکیه توانسته است خود را به عنوان “تنها پل” میان آسیا و اروپا جا بزند.
- آمار تکاندهنده: طبق گزارشهای اقتصادی نوامبر و دسامبر ۲۰۲۵، ترکیه تلاش کرده حجم تجارت خود با ایران را به ۳۰ میلیارد دلار برساند، اما این تجارت بر مبنای “ایرانِ ضعیف” است. اگر ایران آزاد شود و تحریمها لغو گردند، مسیر ترانزیتی “کریدور میانی” ترکیه ارزش استراتژیک خود را از دست میدهد.
- خبر ۲۰۲۶: درست در هفته گذشته (ژانویه ۲۰۲۶)، در حالی که مردم ایران در خیابانها بودند، مقامات ترک در حال امضای توافقنامههای امنیتی مرزی با جمهوری اسلامی برای جلوگیری از ورود پناهجویان و کنترل مرزها بودند. ترکیه نگران است که یک ایران دموکراتیک، سرمایهگذاران اروپایی را از استانبول به تهران و تبریز بکشاند.
۲. توریسم و صنعت پوشاک
یک ایران آزاد با جاذبههای توریستی بینظیر (از اسکی در دیزین تا سواحل کیش)، رقیب مستقیم آنتالیا و استانبول خواهد بود. نیمی از اقتصاد توریسم ترکیه بر پایه گردشگران ایرانی و یا گردشگران اروپایی است که به دلیل ناامنی ایران، ترکیه را انتخاب میکنند. ظهور یک ایران مدرن به معنای ورشکستگی نیمی از هتلهای ترکیه است.
بخش دوم: امارات و قطر؛ برجهای شیشهای که با بازگشت “پرشین” فرو میریزند
کشورهای حاشیه خلیج فارس، به ویژه امارات و قطر، ثروت افسانهای خود را مدیون “حفره سیاه” بودن ایران هستند.
۱. دوبی: بندری که جایگزین ایران شد
دوبی، به عنوان هاب تجاری منطقه، تنها زمانی متولد شد که بنادر ایران (خرمشهر، بوشهر، بندرعباس) از مدار تجارت جهانی خارج شدند.
- تحلیل اقتصادی: اگر ایران دارای حکومتی مدرن و روابط آزاد با آمریکا باشد، شرکتهای چندملیتی دوبی را ترک کرده و به تهران (بازاری با ۹۰ میلیون مصرفکننده و نیروی کار متخصص و ارزان) سرازیر میشوند.
- رویداد دسامبر ۲۰۲۵: برگزاری نشست “کمیسیون مشترک اقتصادی” میان امارات و جمهوری اسلامی در ماه گذشته، آن هم در اوج سرکوبها، نشان داد که ابوظبی ترجیح میدهد با یک رژیم قابل پیشبینی (هرچند سرکوبگر) معامله کند تا اینکه با ریسک ظهور یک رقیب اقتصادی قدرتمند مواجه شود. آنها میخواهند ایران بازاری برای کالاهای صادراتی مجدد آنها باقی بماند، نه یک تولیدکننده رقیب.
۲. قطر و غارت میدان گازی پارس جنوبی
داستان قطر از همه تلختر است. میدان گازی مشترک (پارس جنوبی/گنبد شمالی) بزرگترین منبع درآمد قطر است.
- حقیقت میدانی: ایران به دلیل تحریمها و تکنولوژی فرسوده، برداشت بسیار کمتری نسبت به قطر دارد. حمله ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴) به تأسیسات پارس جنوبی که تولید گاز ایران را مختل کرد، در واقع بهترین هدیه به قطر بود.
- استراتژی دوحه: یک ایران مدرن، با جذب سرمایه توتال و شل، سهم واقعی خود را از این میدان برداشت خواهد کرد که به معنای کاهش فشار مخزن و کاهش درآمد میلیاردی قطر است. قطر با استفاده از بازوی رسانهای خود (الجزیره)، پوشش خیزش مردم ایران را به گونهای مدیریت میکند که به نفع ثبات منطقه (بخوانید بقای وضع موجود) باشد.
بخش سوم: اروپا؛ ریاکاری دموکراتیک و ترس از مهاجرت
اتحادیه اروپا در ظاهر از حقوق بشر دم میزند، اما در اتاقهای فکر بروکسل و برلین، محاسبات دیگری در جریان است.
۱. هراس از “سوریهای شدن”
اروپا در سال ۲۰۲۶ با بحرانهای داخلی دستوهنجه نرم میکند. بزرگترین ترس آنها دموکراسی نیست، بلکه “هرجومرج” است. تحلیلگران امنیتی اروپا در گزارشهای محرمانه ژانویه ۲۰۲۶ هشدار دادهاند که سقوط ناگهانی جمهوری اسلامی میتواند به جنگ داخلی و موج جدیدی از ۵ میلیون پناهجو به سمت اروپا منجر شود.
- آنها ترجیح میدهند با یک دیکتاتور تضعیف شده (که نفت ارزان میفروشد و مرزها را میبندد) مذاکره کنند تا اینکه ریسک یک انقلاب تمام عیار را بپذیرند.
۲. نیاز به انرژی ارزان
پس از بحران اوکراین، اروپا هنوز تشنه انرژی است. رژیم فعلی ایران مجبور است نفت و گاز خود را با تخفیفهای کلان بفروشد. یک حکومت ملی و مردمی در ایران، نفت را به قیمت واقعی خواهد فروخت و باج نخواهد داد. این یعنی افزایش هزینه سوخت برای شهروند اروپایی.
بخش چهارم: عراق؛ برادر ناتنی که خواهان ضعف برادر بزرگتر است
عراق، که اکنون تحت نفوذ شبهنظامیان است، از دو منظر از ایران مدرن وحشت دارد:
- پایان نفوذ ایدئولوژیک: گروههای نیابتی در عراق که بودجه خود را از تهران میگیرند، با تغییر رژیم یتیم خواهند شد.
- ناسیونالیسم ایرانی: عراقیها میدانند که یک حکومت ملیگرا در ایران، دیگر اجازه نخواهد داد بازار ایران جولانگاه کالاهای قاچاق عراقی شود و یا آبهای مرزی و میادین نفتی مشترک بدون حساب و کتاب بهرهبرداری شوند.
بخش پنجم: روسیه و چین؛ پایان مفتخری
برای پکن و مسکو، ایرانِ تحت تحریم، یعنی “پمپ بنزین ارزان” و “کارت بازی با غرب”.
- چین: قرارداد ۲۵ ساله و خرید نفت با تخفیف ۳۰٪ تنها با یک ایران منزوی ممکن است. ایران مدرن نفت را به بالاترین پیشنهاد (احتمالا اروپا یا هند) میفروشد.
- روسیه: یک ایران دموکراتیک، فوراً به رقیب گازی روسیه تبدیل میشود و میتواند جایگزین گاز روسیه در اروپا شود. مسکو هیچگاه اجازه نخواهد داد ایران به جایگاهی برسد که اهرم فشار انرژی کرملین بر اروپا را خنثی کند.
نتیجهگیری: تنهایی باشکوه ملت ایران
بررسی دقیق تحولات سه هفته اخیر و موضعگیریهای پنهان و آشکار در آنکارا، دوحه، دبی و بروکسل نشان میدهد که خیزش مردم ایران هیچ متحد استراتژیکی در بین دولتها ندارد. همسایگان ایران، “ثبات قبرستانی” کنونی را به “تولد یک ابرقدرت دموکراتیک” ترجیح میدهند. آنها میدانند که بیداری شیر خفته خاورمیانه (ایران)، به معنای پایان دوران طلایی مفتخوریهای ترانزیتی، انرژی و توریستی آنهاست.
مردم ایران در این مبارزه تنها هستند، اما همین تنهایی نشاندهنده پتانسیل عظیمی است که در صورت آزاد شدن، معادلات کل خاورمیانه را به نفع ملت ایران تغییر خواهد داد.
منابع و ارجاعات (بر اساس جستجوی وب – ژانویه ۲۰۲۶)
- گزارش پارلمان بریتانیا (ژانویه ۲۰۲۶): تحلیل چالشهای ایران در سال ۲۰۲۶، اشاره به اعتراضات گسترده دسامبر ۲۰۲۵ و وضعیت اقتصادی بحرانی.
- تحلیل الجزیره (۶ ژانویه ۲۰۲۶): “تظاهرات سال نو ایران و مسئله بقای رژیم” – بررسی دلایل اقتصادی و سیاسی خیزش اخیر.
- ترندهای تحریمی OFAC (ژانویه ۲۰۲۶): گزارشهایی مبنی بر ادامه فشار بر ناوگان سایه نفت ایران و واکنش بازار انرژی.
- گزارشهای اقتصادی منطقه (دسامبر ۲۰۲۵): اسناد مربوط به نشستهای تجاری دوجانبه ایران با ترکیه و امارات و تلاش برای حفظ سقف تجارت علیرغم ناآرامیها.
- اخبار حوزه انرژی (ژوئن تا دسامبر ۲۰۲۵): گزارشهای مربوط به آسیب دیدن تأسیسات پارس جنوبی و تأثیر آن بر موازنه گازی با قطر.
